Archikatedra św. Jana Chrzciciela we Wrocławiu

Architektura i wnętrze

Obecna katedra to czwarta budowla na tym miejscu, w zasadzie gotycka, z XIII i XIV wieku. Według Wikipedii należy do czterech najstarszych katedr w Polsce i jako jedyna z nich zebrała wszystkie formy gotyku z tych dwóch stuleci. Barokowe uzupełnienia i odbudowa po zniszczeniach wojennych dopełniły jej dzisiejszy wygląd.

Gotycką przebudowę zaczęto od ceglanego chóru z obejściem, zamkniętego prostą ścianą. Prezbiterium ma sklepienia sześciodzielne, a od wschodu światło wpada przez duże okno przeźroczowe. Nad rogami obejścia sterczą dwie niskie wieżyczki, do dziś niedokończone.

Od zachodu bryłę zamykają dwie nierówne wieże. Północno-zachodnia dostała górne kondygnacje i hełm w XV wieku, a południowo-zachodnią doprowadzono tylko do czterech kondygnacji.

W środku warto zwrócić uwagę na trzy miejsca:

• ostatnie przęsło nawy głównej, dwa razy szersze od pozostałych, nakryte nierównym sklepieniem z trzech trójpromieni, na wzór przęsła ołtarzowego z katedry krakowskiej;
• kaplicę Mariacką za obejściem, zwaną małym chórem, zbudowaną w latach 1354-1368 przez mistrza Pieszkę;
• portal zakrystii z 1517 r., fundację biskupa Jana Turzy, uważany za pierwsze dzieło renesansu na Śląsku.

Budowniczowie zostawili też ślad pomyłki. Nowe nawy stawiali od zachodu wokół starych, romańskich, i przesunęli oś nawy względem prezbiterium o kilkanaście centymetrów. Widać to do dziś jako uskok w południowej ścianie.

Historia parafii i budowli

Zanim stanęły cztery katedry, na Ostrowie Tumskim były dwa starsze kościoły, a o ich dzieje spierają się badacze. Pierwszy, przedromański, datowany na pierwszą ćwierć X wieku, znamy tylko z badań georadarowych, więc jego kształt i wiek są sporne. Drugi, jednonawowy z transeptem, łączy się z trzecią ćwiercią X wieku. Jego rekonstrukcja opiera się na skąpych resztkach murów, a hipotezy o fundatorze część badaczy uważa za zbyt daleko idące.

Pewniejsze są kolejne etapy:

Budowla	Czas	Co wiadomo
I katedra	po 1000 r.	Trójnawowa bazylika filarowa z kryptą, fundacja przypisywana Bolesławowi Chrobremu. Zniszczona w latach 1038-1039.
II katedra	koniec XI w.	Wczesnoromańska budowla z inicjatywy Kazimierza Odnowiciela, przesunięta względem poprzedniej.
III katedra	od 1158 do 1180	Romańska bazylika dwuwieżowa, budowę podjął biskup Walter z Malonne, poświęcił ją biskup Żyrosław II.
IV katedra	od 1244	Gotycka przebudowa w kilku etapach, trwająca do XV wieku.

Gdy pierwszą katedrę zniszczyli poganie i wojska Brzetysława I, biskupi według przekazów przenieśli się do Smogorzowa i Ryczyna. Z drugiej zostały nieliczne detale, bo budulec poszedł na trzecią. Ta miała mury z jasnego wapienia, ozdobione czerwonym piaskowcem. Jej fragmenty można zobaczyć w Muzeum Archidiecezjalnym, a resztki krypty leżą pod posadzką prezbiterium.

Gotycka przebudowa ruszyła od wschodu. W latach 1244-1272 biskup Tomasz I dobudował chór z obejściem. Około 1315 r. biskup Henryk z Wierzbna zaczął nową nawę od strony wież, a około 1349 r. prace zamknął biskup Przecław z Pogorzeli.

Dziś świątynia jest w rejestrze zabytków i należy do zespołu historycznego centrum Wrocławia, uznanego w 1994 r. za pomnik historii.

Msze, zwiedzanie, dojazd

Spośród kościołów Wrocławia archikatedra pełni podwójną rolę: jest czynnym kościołem parafialnym i katedralnym. Aktualne godziny mszy, zasady wejścia i ewentualne ceny biletów sprawdź na stronie archikatedry, katedra.archidiecezja.wroc.pl. Adres to plac Katedralny 18, 50-329 Wrocław.

Radzę przyjść poza godzinami nabożeństw. Łatwiej wtedy spokojnie obejrzeć kaplice i sklepienia.